De relatie van mensen ten opzichte van de natuur

Hoe mensen omgaan met hun omgeving is sterk afhankelijk van hoe ze hun relatie met die omgeving beschouwen. Voor de relatie tussen mens en natuur worden doorgaans vier grondhoudingen onderscheiden, te weten: meester over de natuur, rentmeester over de natuur, partner van de natuur en participant aan de natuur . Het is belangrijk om te overwegen dat deze hoofdstromen kunnen verschuiven van tijd tot tijd en van cultuur tot cultuur.

De grondhouding van de visie achter het Nederlandse natuurbeleid wordt meestal gekenmerkt als rentmeesterschap. Uit onderzoek in de Verenigde Staten blijkt dat de grondhouding ‘rentmeesterschap’ onder christenen niet perse leidt tot het verantwoordelijk omgaan met de natuur (Gardner en Stern, 2002). De gedachte onder deze christenen is dat God de natuur heeft geschapen voor de mens en de mens de natuur mag gebruiken, maar ook dat God wel voor de natuur zal zorgen en dat het niet uit de hand loopt. Hoewel het Nederlandse natuurbeleid is terug te voeren op een christelijke traditie, is deze gedachtegang niet terug te vinden in het beleid of de uitvoer ervan. Sterker nog, de doelen lijken dan wel op een verantwoord rentmeesterschap in de zin dat toekomstige generaties nog moeten kunnen genieten van de natuur in al haar diversiteit, maar de achterliggende gedachte is er toch één van meesterschap, van meester over de natuur.

De visies over natuurbeleid hebben doorgaans als doelstelling ‘echte’ natuur zich spontaan te laten ontwikkelen, maar dan wel volgens de planning en naar een strak omlijnd einddoel. Er is vaak geen sprake van laissez-faire natuurontwikkeling, zie o.a. de nota Natuur voor mensen, mensen voor natuur uit 2000: “‘Mensen voor natuur’ betekent dat natuur door mensen beschermd, beheerd, bewerkt en ontwikkeld wordt. Hoe grillig en ‘vrij’ de natuur ook is: de natuur kan niet zonder de zorg van mensen” ; er moeten immers bepaalde beleidsdoelstellingen behaald worden. Natuur is erg belangrijk en moet goed gepland worden, wat leidt tot functieverschuivingen op het platteland.